صادرات به معنای انتقال کالا یا خدمات از یک کشور به کشورهای دیگر با هدف کسب درآمد ارزی، توسعه بازار و افزایش توان تولید داخلی است. این فرآیند نقش کلیدی در رشد اقتصادی، ایجاد اشتغال و افزایش بهرهوری منابع ایفا میکند. صادرات نهتنها برای دولتها اهمیت دارد، بلکه فرصتی بزرگ برای کسبوکارها و تولیدکنندگان به شمار میرود تا محصولات خود را در بازارهای جهانی عرضه کنند و از ظرفیت بازارهای بینالمللی بهرهمند شوند. صادرات یکی از مهمترین ابزارهای رشد اقتصادی برای کشورها و کسبوکارهاست. در این مقاله به بررسی دقیق مفهوم صادرات، تفاوت آن با واردات، مراحل انجام صادرات کالا، یافتن بازار هدف، و نحوه فروش محصول به خارج از کشور خواهیم پرداخت.
آشنایی با مفاهیم پایه صادرات و واردات و همچنین مراحل عملیاتی تجارت بینالمللی – بهویژه در حوزه محصولات سردخانهای – برای سردخانهداران، تجار و حتی عموم مردم ضروری است. در این مقاله آموزشی، ابتدا تعریف صادرات و روش انجام آن را بررسی کرده و سپس به مباحثی مانند تعیین بازار هدف، مراحل فروش محصول به خارج، و نکات ویژه تجارت مواد غذایی سردخانهای میپردازیم. این راهنما با استفاده از منابع معتبر جهانی تهیه شده است.
همین حالا با مطالعه این راهنمای جامع، اولین قدم را برای حضور موفق در بازارهای بینالمللی و شروع صادرات بردارید!
صادرات چیست؟
در پاسخ به پرسش صادرات چیست باید ذکر کنیم که در سادهترین تعریف، صادرات یعنی فروش کالا یا خدمات از کشور مبدأ به کشور یا کشورهای مقصد. انجام صادرات در عمل مستلزم طی کردن مراحلی است که از برنامهریزی اولیه تا رساندن کالا به دست مشتری خارجی را شامل میشود. به طور کلی فرآیند صادرات با شناسایی بازار مناسب و آمادهسازی کسبوکار آغاز میشود، سپس انطباق محصول با نیازها و مقررات بینالمللی و مذاکره و عقد قرارداد با خریدار خارجی صورت میگیرد. پس از آن، باید ترتیبات حملونقل بینالمللی (مانند رزرو فضای کشتی یا هواپیما و بیمه محموله) انجام شود و کالا از طریق مرزهای کشور ترخیص گمرکی گردد و به سمت مقصد حرکت کند.
در نهایت، کالا در کشور مقصد تحویل خریدار شده و فرآیند پرداخت و تسویه حساب انجام میشود. صادرکننده برای موفقیت در این مسیر باید با مقررات تجارت بینالملل (تعرفههای گمرکی، استانداردهای محصول، توافقنامههای تجاری و غیره) آشنا باشد. به عنوان مثال، در صورت وجود توافقنامه تجارت آزاد بین کشور مبدأ و مقصد، ممکن است کالاهای صادراتی از تعرفههای کمتری برخوردار شوند یا معافیت داشته باشند که میتواند مزیت رقابتی ایجاد کند.
این فعالیت میتواند به شکل مستقیم (فروش بدون واسطه به مشتری خارجی) یا غیرمستقیم (از طریق واسطهها یا شرکتهای تجاری) انجام گیرد.
کالاهای صادراتی ممکن است شامل هر یک از موارد زیر باشند:
- محصولات کشاورزی
- کالاهای صنعتی و تولیدی
- مواد معدنی و خام
- خدمات فنی و مهندسی
- فناوری و دانش فنی
صادرات چگونه انجام میشود؟
بخش عمدهای از تجارت بینالمللی را تجارت کالایی (Merchandise Trade) یا همان صادرات و واردات کالاهای فیزیکی تشکیل میدهد. کالاهایی همچون محصولات کشاورزی و غذایی، مواد معدنی، سوخت، ماشینآلات، منسوجات و … روزانه در حجم انبوه میان کشورها مبادله میشوند. در مقابل، تجارت خدمات به مبادله خدمات ناملموسی مانند گردشگری، حملونقل، خدمات مالی، مشاورهای و غیره اشاره دارد. آمارها نشان میدهد گرچه سهم تجارت خدمات رو به افزایش است، اما همچنان تجارت کالا بیشترین بخش از ارزش کل تجارت جهانی را به خود اختصاص میدهد.
تجارت کالا مستلزم جابهجایی فیزیکی محصولات از طریق شیوههای مختلف حملونقل (دریایی، هوایی، زمینی) و انجام تشریفات گمرکی در دو سوی مرز است. به عنوان مثال، یک محموله میوه صادراتی ممکن است از طریق یک کانتینر یخچالی با کشتی حمل شده و پس از چند هفته به بندر کشور مقصد برسد و در آنجا ترخیص شود. واردات کالا نیز نیازمند طی مراحل گمرکی، پرداخت حقوق ورودی (تعرفههای گمرکی) و رعایت مقررات کشور مقصد است. بسیاری از کشورها برای حمایت از تولیدکنندگان داخلی خود بر واردات برخی کالاها تعرفه یا سهمیه تعیین میکنند یا استانداردهای خاصی را الزامی مینمایند که صادرکنندگان باید از آنها آگاه باشند.
از آنجا که محصولات فیزیکی در معرض آسیبهای حملونقل و فساد (بهویژه در مورد مواد غذایی) قرار دارند، وجود زیرساختهای مناسب لجستیکی و انبارداری بسیار مهم است. پژوهشها نشان میدهد کمبود ظرفیت و امکانات زنجیره سرد در برخی بازارهای نوظهور، از موانع اصلی گسترش تجارت کالاهای فاسدشدنی بهشمار میرود.
در واقع، سیستمهای حملونقل و نگهداری سرد نقشی تعیینکننده در رشد تجارت جهانی محصولات غذایی داشته و برای دسترسی جهانی به مواد خوراکی ضروری هستند.
برای نمونه، در کشورهای آمریکای لاتین که عمدتاً تولیدکننده محصولات کشاورزیاند، حدود ۵۷٪ صادرات را کالاهای فاسدشدنی یا با نیاز لجستیکی ویژه تشکیل میدهند، در حالی که این رقم در کشورهای توسعهیافته عضو OECD فقط حدود ۱۷٪ است.
انجام صادرات مستلزم طی کردن مراحل فنی، حقوقی و تجاری مختلف است. در ادامه گامهای اصلی برای انجام صادرات شرح داده میشود:
1. تحقیق بازار بینالمللی: چگونگی تعیین بازار هدف
قبل از هر چیز، صادرکننده باید بررسی کند که کدام کشورها به محصول مورد نظر نیاز دارند. تحلیل رقبا، بررسی تعرفهها، مقررات بهداشتی، شرایط حملونقل و قوانین مقصد جزو الزامات این مرحله است.
بازار هدف (Target Market) در حوزه صادرات به کشور یا مجموعه کشورهایی گفته میشود که یک صادرکننده قصد دارد محصولات خود را به آن بازارها عرضه کند. انتخاب صحیح بازار هدف از اولین گامهای موفقیت در تجارت بینالمللی است. تعیین بازار هدف مستلزم تحقیق بازار و بررسی همهجانبه عوامل مختلف در کشورهای بالقوه است. از مهمترین عواملی که باید در تعیین بازار هدف مدنظر قرار گیرند میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
برای دستیابی به اطلاعات فوق، میتوان از منابع گوناگونی بهره برد. مطالعه گزارشهای اقتصادی و تجاری کشورها، استفاده از دادههای سازمانهای بینالمللی، و مشورت با نهادهای پشتیبان صادرات (مانند اتاقهای بازرگانی و سازمانهای توسعه تجارت) بسیار راهگشاست.
توجه به تفاوتهای فرهنگی و شیوههای تجارت در کشورهای مختلف از نکات ظریفی است که در موفقیت شما تاثیر دارد. شیوه برقراری ارتباط و مذاکره با شرکای خارجی بسته به فرهنگ مقصد میتواند متفاوت باشد. برای مثال، در بسیاری از کشورهای آسیایی، خاورمیانه و آمریکای لاتین روابط تجاری بیشتر رابطهمحور است؛ یعنی طرفین تمایل دارند پیش از انجام معامله زمان قابل توجهی را صرف آشنایی و ایجاد اعتماد متقابل کنند.
این در حالی است که در اغلب کشورهای اروپایی و آمریکای شمالی که فرهنگ معاملهمحور دارند، مذاکرات تجاری مستقیمتر بوده و طرفین سریعتر به سراغ جزئیات قرارداد و معامله میروند. آگاهی از این تفاوتها به شما کمک میکند ارتباط مؤثرتری با شرکای خارجی برقرار کنید و استراتژی ورود به بازار خود را متناسب با فرهنگ تجاری آن کشور تنظیم نمایید.
همچنین تیم مشاوره ما در سردخانه داران آماده ارائه انواع مشاوره و پاسخ به تمامی سوالات شما در زمینه صادرات انواع کالا می باشند.
فروش محصول به خارج از کشور: مراحل، مجوزها، نکات
برای فروش یک محصول در بازارهای خارجی (صادرات)، رعایت گامها و الزامات معینی ضروری است. در ادامه، مراحل اصلی صادرات کالا از برنامهریزی اولیه تا رساندن محصول به دست مشتری خارجی بههمراه مجوزها و نکات کلیدی مربوطه بهصورت گامبهگام آورده شده است:
1. ارزیابی آمادگی و تحقیق اولیه
پیش از هر اقدامی باید اطمینان حاصل کنید که کسبوکار شما آمادگی ورود به بازارهای بینالمللی را دارد. توان تولید، کیفیت محصول، توان تامین مالی و دانش فنی لازم برای صادرات را ارزیابی کنید. در این مرحله همچنین باید پتانسیل صادراتی محصول خود را بررسی نمایید – آیا کالای شما در خارج هم پرطرفدار است و مزیت رقابتی دارد؟ توصیه میشود از ارزیابیهای آمادگی صادرات استفاده کنید که توسط برخی سازمانها ارائه میشود تا نقاط قوت و ضعف خود را پیش از صادرات بشناسید.
2.شناسایی کد HS محصول
هر کالای فیزیکی در تجارت بینالمللی دارای یک کد بینالمللی شناختهشده به نام HS Code (کد سیستم هماهنگشده گمرکی) است. این کد که معمولاً ۶ تا ۱۰ رقم دارد، ماهیت کالای شما را برای گمرکات مشخص میکند. یکی از نخستین گامها پس از تصمیم به صادرات، تعیین HS Code دقیق محصول است.
با دانستن این کد میتوانید به راحتی تعرفههای گمرکی، مقررات وارداتی و هرگونه ممنوعیت یا محدودیت مربوط به کالای خود را در کشورهای مختلف جویا شوید. پایگاههای اطلاعاتی آنلاین (مانند سامانههای گمرکی یا همان Global Trade Helpdesk) با گرفتن HS Code محصول شما، تمام رویهها و الزامات را در کشور مقصد نمایش میدهند. بنابراین حتماً کد تعرفهای کالای خود را شناسایی و تایید کنید.
3.آمادهسازی محصول و تطبیق با استانداردها
پیش از ارسال کالا، باید اطمینان حاصل کنید که محصول شما از نظر کیفیت و بستهبندی مطابق الزامات بازار مقصد است. چنانچه نیاز به اصلاح در فرمولاسیون، کیفیت، بستهبندی یا برچسبگذاری وجود دارد، قبل از صادرات این موارد را انجام دهید. برای مثال، ممکن است برچسب محصول باید به زبان کشور مقصد باشد یا تاریخ انقضا و شرایط نگهداری مطابق مقررات آن کشور درج شود. همچنین اگر کشور مقصد استانداردهای خاصی (مثلاً در زمینه بهداشت مواد غذایی، ایمنی محصول یا حفظ محیطزیست) دارد، باید محصول خود را با آن استانداردها تطبیق دهید.
در مورد مواد غذایی و محصولات کشاورزی، اطمینان از مطابقت با استانداردهای بهداشتی (مانند استانداردهای کدکس یا قوانین بهداشتی اتحادیه اروپا برای باقیمانده سموم و …) بسیار حیاتی است. علاوه بر الزامات اجباری، گواهیها و استانداردهای داوطلبانه نیز میتوانند به ارزش محصول شما بیفزایند؛ برای مثال داشتن گواهی ارگانیک، حلال یا تجارت منصفانه (Fair Trade) بسته به بازار هدف ممکن است مزیت فروش ایجاد کند.
4.اخذ مجوزها و گواهی های لازم
بسته به نوع کالا و مقصد صادراتی، برخی کشورها برای صادرات برخی اقلام (مثلاً کالاهای راهبردی، داروها، آثار هنری و …) مجوز صادرات صادر میکنند؛ بنابراین بررسی کنید آیا کالای شما نیاز به مجوز صادراتی از نهادهای مربوطه در کشور دارد یا خیر. در حوزه محصولات کشاورزی و غذایی، معمولاً لازم است گواهیهای بهداشتی مربوطه دریافت شود.
به طور مثال، برای صادرات محصولات دامی (گوشت، لبنیات و فرآوردههای گوشتی) دریافت گواهی دامپزشکی و برای صادرات محصولات گیاهی دریافت گواهی بهداشت نباتی از سازمانهای ذیصلاح کشور مبدأ الزامی است. این گواهیها تایید میکنند که محصول مطابق استانداردهای بهداشتی بوده و آفت یا بیماری قرنطینهای ندارد.
5. مذاکره، قیمتگذاری و عقد قرارداد فروش
پس از آمادگیهای اولیه، شما باید یک خریدار خارجی برای محصول خود بیابید (اگر از قبل پیدا نکردهاید) و مذاکرات تجاری را انجام دهید. بسیاری از صادرکنندگان از طریق شرکت در نمایشگاههای بینالمللی، وبسایتهای B2B، اتاقهای بازرگانی و یا ارتباطات شخصی به مشتریان خارجی دست پیدا میکنند. در مذاکره فروش، درباره قیمت صادراتی محصول، شرایط تحویل و نحوه پرداخت توافق میشود. حتماً در قرارداد فروش خود از اصطلاحات اینکوترمز (Incoterms) استفاده کنید تا مسئولیتها و هزینههای مرتبط با حملونقل، بیمه و ریسکها میان فروشنده و خریدار به روشنی تقسیم شود.
برای مثال، Incoterm معروف FOB مشخص میکند که فروشنده کالا را روی عرشه کشتی در بندر مبدأ تحویل میدهد و از آنجا به بعد هزینه کشتی و بیمه بر عهده خریدار است. یا برعکس در CIF فروشنده متعهد به پرداخت کرایه حمل و بیمه تا بندر مقصد است. علاوه بر شرایط تحویل، شیوه پرداخت نیز باید تعیین شود؛ روشهای معمول شامل پیشپرداخت نقدی، اعتبار اسنادی (L/C)، وصول اسنادی (Documentary Collection) یا حساب باز هستند که هر کدام سطوح ریسک متفاوتی برای فروشنده و خریدار دارند.
برای کاهش ریسک عدم پرداخت، روش اعتبار اسنادی توسط بسیاری از صادرکنندگان ترجیح داده میشود زیرا بانک تضمین پرداخت را بر عهده میگیرد. تمامی این توافقات را در قرارداد فروش بینالمللی به صورت مکتوب ثبت کنید و در صورت لزوم از مشورت حقوقی بهره بگیرید.
6.بستهبندی نهایی و تدارک حملونقل
پس از نهایی شدن قرارداد، باید ترتیبات ارسال فیزیکی کالا انجام شود. کالا را مطابق شرایط توافقشده بستهبندی کنید. بستهبندی باید به گونهای باشد که کالا در طول مسیر حمل آسیب نبیند و در مورد کالاهای حساس به دما (مثلاً میوه و گوشت)، بستهبندی عایق و همراه با یخژل یا تکنولوژی مناسب انجام شود. گام بعدی انتخاب روش حملونقل است: بسته به حجم محموله، سرعت موردنظر و هزینهها میتوانید حمل دریایی، هوایی یا زمینی را برگزینید.
هر کدام مزایا و معایبی دارند؛ مثلاً حمل دریایی ارزانتر ولی کندتر است، در حالی که حمل هوایی سریعتر اما بسیار گرانتر میباشد. برای مواد فاسدشدنی حجم بالا، معمولاً از کانتینر یخچالی در حمل دریایی استفاده میشود که دمای مناسب را طی چند هفته سفر دریایی حفظ میکند. نکته مهم دیگر، بیمه کردن محموله است. توصیه میشود بیمه حملونقل بینالمللی (مانند بیمه باربری دریایی یا هوایی) جهت پوشش خطراتی نظیر غرق شدن کشتی، تصادفات، سرقت یا خرابی کالا در مسیر، برای محموله اخذ شود.
7.انجام تشریفات گمرکی صادرات
پیش از خروج کالا از کشور، باید فرآیندهای گمرکی در گمرک مبدأ انجام شود. این مرحله شامل اظهار کالا به گمرک (ارائه اطلاعات محموله از طریق سامانههای گمرکی)، ارائه مدارک تهیهشده (فاکتور، پکینگ لیست، گواهی مبدأ، مجوزها و غیره) و بازرسیهای گمرکی است.
گمرک پس از بررسی اسناد و بازدید احتمالی کالا، مجوز خروج را صادر میکند. پرداخت هرگونه عوارض یا مالیات صادراتی نیز در این مرحله صورت میگیرد (البته در بسیاری از کشورها صادرات معاف از مالیات است تا تولیدکنندگان داخلی تشویق شوند). پس از تکمیل تشریفات، کالا پروانه صادراتی دریافت میکند و میتواند از مرز عبور کند. در نقاط مرزی (بندر، فرودگاه یا گمرک زمینی)، معمولاً تشریفات پایانی خروج انجام شده و کالا بر روی وسیله حملونقل بینالمللی سوار میشود.
8. ترخیص کالا در مقصد و تحویل به خریدار
هنگامی که محموله به کشور مقصد رسید، باید تشریفات گمرکی وارداتی در آن کشور انجام شود. معمولاً بر اساس شرایط قرارداد (اینکوترمز)، مسئولیت ترخیص و پرداخت عوارض واردات بر عهده خریدار است؛ با این حال، صادرکننده باید خریدار را از زمان تقریبی رسیدن محموله مطلع کرده و اسناد اصلی حملونقل (مانند بارنامه و گواهی مبدأ) را برای وی بفرستد تا فرآیند ترخیص بدون مشکل انجام شود.
خریدار یا نماینده گمرکی او، کالا را به گمرک اظهار کرده و مدارک را ارائه میدهد. گمرک کشور مقصد ممکن است کالای وارده را از نظر انطباق با استانداردهای بهداشتی و ایمنی (بهویژه برای مواد غذایی و کشاورزی) مورد بازدید یا آزمایش قرار دهد. پس از پرداخت تعرفههای واردات و مالیاتهای مربوطه توسط واردکننده، مجوز ترخیص صادر شده و کالا از گمرک خارج میشود.
9.دریافت مبلغ و تکمیل فرآیند فروش
آخرین مرحله از منظر فروشنده، اطمینان از دریافت کامل مبلغ کالا طبق شرایط توافقشده میباشد. اگر از روش اعتبار اسنادی (L/C) استفاده شده باشد، پس از ارائه اسناد حمل به بانک و طی شدن رویههای بانکی، مبلغ به حساب فروشنده واریز میشود. در روشهای دیگر مانند پیشپرداخت، احتمالاً بخش عمده مبلغ را قبل از ارسال دریافت کردهاید و مابقی را در این مرحله دریافت میکنید. به هر روی، فروشنده باید بر فرآیند دریافت وجه نظارت داشته باشد و در صورت تاخیر یا مشکل، مطابق قرارداد اقدام حقوقی نماید.
همواره به یاد داشته باشید که مستندسازی کامل تمامی مراحل و مکاتبات، کلید جلوگیری از اختلافات آتی است. داشتن یک پرونده صادرات که تمام قراردادها، مکاتبات، مجوزها، اسناد حمل و سایر مدارک در آن بایگانی شود به شما کمک میکند پیگیری امور را راحتتر انجام دهید. همچنین از تجارب هر صادرات برای بهبود فرآیندهای بعدی درس بگیرید و دانش خود را بهروز نگه دارید.
تجارت و صادرات در حوزه مواد غذایی و محصولات سردخانهای
تجارت محصولات کشاورزی و غذایی جایگاه ویژهای در بازرگانی بینالمللی دارد. بسیاری از کشورهای جهان به واردات مواد غذایی متکی هستند تا نیاز جمعیت خود را تامین کنند و از سوی دیگر صادرات این محصولات برای کشورهای تولیدکننده، منبع درآمد ارزی مهمی محسوب میشود. در دهههای اخیر ارزش تجارت جهانی مواد غذایی رشد چشمگیری داشته است.
این رشد عمدتاً ناشی از افزایش تقاضای جهانی برای غذا، توسعه فناوریهای نگهداری و حملونقل، و گسترش زنجیرههای عرضه جهانی بوده است. امروز حتی کشورهایی که زمانی خودکفا بودند نیز به دلیل صرفه اقتصادی یا تنوعبخشی به مصرف، بخشی از مواد غذایی را از بازار جهانی تامین میکنند و در مقابل محصولات دیگری را صادر مینمایند. برای نمونه، ممکن است یک کشور آسیایی برنج مازاد خود را صادر کند و در عوض گندم یا گوشت وارد کند. بدین ترتیب، شبکه پیچیدهای از صادرات و واردات مواد غذایی شکل گرفته که امنیت غذایی در سطح جهان را تحت تاثیر قرار میدهد.
یکی از مهمترین ویژگیهای تجارت محصولات کشاورزی و غذایی، فسادپذیری بالای بسیاری از این اقلام است. بر خلاف کالاهای صنعتی که ممکن است ماهها یا سالها ماندگاری داشته باشند، میوهها، سبزیجات، گوشت، لبنیات و بسیاری از مواد خوراکی فقط برای مدت محدودی تازه میمانند و در صورت عدم نگهداری مناسب، فاسد میشوند. بر اساس برآورد فائو، سالانه حدود ۷۵۰ میلیارد دلار از مواد غذایی در جهان به دلیل ضایعات و فساد از بین میروند.
برای مثال، در منطقه آمریکای لاتین حدود ۵۵٪ از میوهها و سبزیجات پس از برداشت هرگز به مصرفکننده نمیرسند و عمدتاً بهخاطر مشکلات نگهداری، بستهبندی و توزیع از بین میروند. این ارقام اهمیت سرمایهگذاری در زنجیره سرد را نشان میدهد. زنجیره سرد به مجموعهای از اقدامات و تجهیزات (سردخانهها، یخچالها، کانتینرهای یخچالی، بستهبندیهای عایق و غیره) گفته میشود که هدفشان حفظ محدوده دمایی مناسب برای کالاهای دما-حساس در طول مراحل مختلف زنجیره تامین است.
محصولات تازه (Fresh Food) پس از برداشت، ابتدا در مزرعه پیشسرد (Pre-cooling) شده و سپس بستهبندی میشوند. در ادامه طی حملونقل (معمولاً به یک مرکز فرآوری یا بستهبندی) و انبارداری سرد تا زمان صادرات، دمای محصول کنترل میگردد. برای حمل بینالمللی، از کانتینرها یا واگنهای یخچالدار استفاده میشود تا در طول مسیر دریایی، زمینی یا هوایی زنجیره سرمای محصول حفظ شود. پس از ورود به کشور مقصد، کالا به انبارهای سرد مراکز توزیع منتقل شده و در نهایت برای عرضه در فروشگاهها به صورت تازه به خردهفروشیها ارسال میشود.
محصولات غذایی فراوریشده (Processed Food) نیز فرآیندی مشابه دارند؛ با این تفاوت که ممکن است پس از تولید در کارخانه، به شکل منجمد یا بستهبندی استریل شده ذخیره گردند و سپس در زنجیره سرد به خردهفروشی برسند. بدیهی است هرگونه وقفه یا شکست در زنجیره سرد – مثلاً افزایش دمای ناگهانی در انبار یا خاموش شدن سردخانه در حین حمل – میتواند به فساد یا افت شدید کیفیت محصول منجر شود. از این رو مدیریت دقیق زنجیره سرد از مزرعه تا سفره یکی از الزامات اساسی در تجارت موفق مواد غذایی است.
علاوه بر مسائل فنی مربوط به دما، بعد نظارتی و استانداردها در صادرات مواد غذایی بسیار حائز اهمیت است. کشورها برای حفاظت از سلامت شهروندان خود، مقررات سختگیرانهای بر واردات مواد غذایی اعمال میکنند. مطابق توافقنامه بهداشت و قرنطینه گیاهی (SPS) سازمان تجارت جهانی و همچنین توافقنامه موانع فنی تجارت (TBT)، دولتها حق دارند برای جلوگیری از ورود آفات، بیماریها یا مواد غذایی غیراستاندارد، یک سری الزامات بهداشتی و فنی وضع کنند؛ اما این توافقها تاکید میکنند که مقررات وضعشده باید بر مبنای شواهد علمی باشد و از ایجاد موانع غیرضروری برای تجارت خودداری شود.
برای مثال، یک کشور میتواند ورود گوشت را مشروط به عاری بودن از یک بیماری خاص کند یا حداکثر میزان باقیمانده سموم روی میوههای وارداتی را تعیین نماید، اما این حدود باید مبتنی بر استانداردهای علمی بینالمللی باشد و تبعیضی بین کشورها قائل نشود. در همین راستا، هماهنگی استانداردها بین کشورهای مختلف اهمیت مییابد. کمیسیون Codex Alimentarius (وابسته به فائو و سازمان بهداشت جهانی) مجموعهای از استانداردهای غذایی، دستورالعملها و اصول بازرسی و صدور گواهی مواد غذایی وارداتی و صادراتی را تدوین کرده است.
این استانداردهای بینالمللی به عنوان مرجع مورد قبول بسیاری از کشورها هستند و باعث میشوند اگر غذایی در یک کشور تحت نظارت و گواهی قرار گیرد، سایر کشورها راحتتر به آن اعتماد کنند. بر اساس این سازوکارها، صادرکننده یک ماده غذایی معمولاً باید گواهی بهداشت محصول خود را که توسط مقام صلاحیتدار کشورش صادر شده همراه محموله ارائه کند تا کشور واردکننده اطمینان یابد استانداردهای لازم رعایت شده است.
به عنوان مثال، صادرکنندگان محصولات دامی باید گواهی سازمان دامپزشکی و صادرکنندگان محصولات گیاهی باید گواهی سازمان حفظ نباتات را ضمیمه کنند. همچنین ممکن است در مرز کشور مقصد نمونههایی از محصول برای آزمایش کیفی و میکروبیولوژیک گرفته شود. در صورت انطباق با معیارها، اجازه ورود صادر خواهد شد.
اهمیت استراتژیک زنجیره سرد
در سالهای اخیر، نهادهای بینالمللی بر توسعه زنجیره سرد به عنوان عامل کلیدی کاهش اتلاف غذا و تسهیل تجارت تاکید کردهاند. طبق مطالعات بینالمللی، یکی از بزرگترین موانع در برابر داشتن یک زنجیره تامین غذایی جهانی قوی و تابآور در کشورهای در حال توسعه، کمبود زیرساختهای سردخانهای است.
گزارشها حاکی از آن است که ارتقای سیستمهای سردخانهای میتواند ضمن کاهش ضایعات، امکان دسترسی به بازارهای جدید را برای کشاورزان فراهم کند و درآمد آنها را افزایش دهد.
به بیان دیگر، سرمایهگذاری در زنجیره سرد فقط مسئلهای فنی نیست بلکه اثری مستقیم بر امنیت غذایی جهانی و توسعه پایدار دارد. با کاهش دورریز محصولات، عرضه مواد غذایی بیشتری به بازار ممکن میشود و فشار بر منابع تولید نیز کم خواهد شد. از این رو سازمانهایی مانند فائو، برنامه توسعه سازمان ملل و بانک جهانی پروژههای متعددی را جهت بهبود زنجیره سرد در کشورهای کمدرآمد اجرا کردهاند یا در دست اجرا دارند.
سخن آخر
همانطور که گفته شد، صادرات کالاهای فسادپذیر چالشها و الزامات ویژهای دارد؛ از جمله لزوم حفظ زنجیره سرد در تمام مراحل و رعایت استانداردهای سختگیرانه بهداشتی در کشورهای مقصد. با این حال، اگر یک صادرکننده به خوبی برنامهریزی کند، بازار هدف مناسب را برگزیند، محصول خود را با مقررات تطبیق دهد و با شرکای معتبر همکاری نماید، میتواند از فرصتهای وسیع بازارهای جهانی بهرهمند شود.
بهرهگیری از آمارها و گزارشهای سازمانهایی همچون کنفرانس تجارت و توسعه سازمان ملل (UNCTAD)، مرکز تجارت بینالملل (ITC)، سازمان تجارت جهانی (WTO) و سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (FAO) میتواند به صادرکنندگان در اتخاذ تصمیمهای آگاهانه کمک شایانی کند. همچنین ابزارهایی نظیر پرتالهای داده تجارت جهانی (مانند Trade Map یا Global Trade Helpdesk) برای تحلیل بازار و شناسایی تقاضای کشورهای مختلف در دسترس هستند که توصیه میشود از آنها استفاده شود.
در نهایت، صادرات موفق مستلزم ترکیبی از دانش نظری و مهارت عملی است؛ امیدواریم مطالب ارائهشده بتواند به سردخانهداران و تجار در ارتقای دانش و بهبود عملکردشان در عرصه تجارت بینالمللی یاری رساند و گامی در جهت توسعه صادرات پایدار کشور باشد.
